DESDE EUROPA / Videla dood: nunca más?

Generaal Videla

De dood van de voormalige Argentijnse dictator Jorge Videla leidde tot een breed gedragen oordeel: hij was een slechterik van de ergste soort.  In de neiging diens slechtheid te versterken gaat een enkele journalist nogal kort door de bocht, waardoor de waarheid geweld aan wordt gedaan.

De Nederlandse journalist Frits Barend vertelde vrijdag in het radioprogramma ‘Met het Oog op Morgen’  van zijn ontmoeting met de dictator in 1978. Als journalist wist hij na afloop van het wereldkampioenschap voetbal binnen te dringen bij het slotbanket. Daar stapte hij, zo vertelde hij voor de radio, met zijn cassetterecorder op Videla af en stelde hem onder meer deze harde vraag: ‘Ik begrijp (van de Moeders van de Plaza de Mayo) dat er 30.000 mensen zijn verdwenen. Waar zijn de verdwenen mensen gebleven, wat is daarmee gebeurd?’

Miles y miles…

Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat Barend destijds, in 1978, deze vraag zo gesteld heeft, omdat er toen nog helemaal geen sprake was van 30.000 desaparecidos. Ik reisde in dat jaar rond in Argentinië, de sfeer van repressie was overal te bespeuren en de schendingen van mensenrechten waren nog in volle gang. Niemand kende de omvang. Twee jaar later sprak ik met de Dwaze Moeders op de Plaza de Mayo. De dictatuur was nog in volle gang, maar mede door de slechte economie morde het volk steeds openlijker. De Moeders spraken van miles y miles (duizenden en duizenden) verdwijningen.

Nunca Más

Raúl Alfonsín, de eerste democratisch gekozen president na de val van de militaire dictatuur, gaf kort na zijn inauguratie in december 1983 opdracht tot een onderzoek ter voorbereiding van de berechting van de schuldigen. De resultaten van het onderzoek werden op 20 september 1984 aangeboden. Het rapport Nunca Más maakte melding van 8.961 gedocumenteerde gevallen van ‘gedwongen verdwijning’, met de aantekening dat het er meer konden zijn. Mensenrechtenorganisaties concludeerden uit eigen onderzoek daarna dat dit aantal veel hoger moet zijn geweest, mogelijk zelfs tussen de 20- en 30-duizend.  Journalist Roel Janssen, die in de donkere jaren van de dictatuur correspondent was in Buenos Aires, hield het in de bewuste radio-uitzending bij het officiële aantal van 10.000 verdwijningen.

Goed en kwaad

Het was goed dat kenner Roel Janssen daar zat om de feiten recht te zetten en de geschiedenis van Argentinië wat te nuanceren. Bij de opmerking van Frits Barend dat het de grootgrondbezitters waren die Videla steunde greep hij in en wees er op dat de steun veel breder was: aanvankelijk was een groot deel van de Argentijnen blij dat het leger met harde hand orde op zaken stelde in de enorme chaos van geweld van zowel linkse als rechtse groeperingen. Tot op de dag van vandaag denken veel Argentijnen er nog zo over, zei hij.

Dat debat over goed en kwaad dat hoort bij het verwerken van een traumatisch verleden, is nog lang niet afgelopen. Evenmin is het zeker dat zoiets in Argentinië ‘nooit meer’ kan gebeuren.

(Lees ook mijn boek Panamericana, een zoektocht naar de ziel van Zuid-Amerika.)

Generaal Videla op de tribune tijdens het WK Voetbal in Argentinië. (Herkomst van de foto onbekend)

 

    Geef een reactie

    Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

    *

    De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>