Raúl Romeva: Er komt geen einde aan vrouwenmoorden in Mexico

Boek

Omslag boek over de vermoorde Hester van Nierop

door José Zepeda (journalist in Nederland, 2 eredoctoraten)

Raúl Romeva is Europarlementariër, vicevoorzitter van de fractie van de Groenen, lid van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid. In 2007 presenteerde hij een resolutie over feminicide (het vermoorden van jonge vrouwen om wat ze zijn: jong en vrouw) in Mexico en Midden-Amerika, die met grote meerderheid van stemmen werd aangenomen: 560 vóór, 4 tegen en 6 onthoudingen. (versión española) 

In de resolutie wordt de Mexicaanse regering zwaar bekritiseerd wegens het ontbreken van preventieve maatregelen en gebrekkig politieel onderzoek. De Mexicaanse overheid wordt betiteld als “een zwakke rechtsstaat”, aangezien nog geen enkele dader van vrouwenmoord berecht is.

Is de situatie veranderd sinds de resolutie? Op welke manier heeft de associatieovereenkomst tussen de EU en Mexico bijgedragen aan een gezamenlijke oplossing van het probleem? Hoe vergaat het de slachtoffers en de mensenrechtenverdedigers? Vragen aan Europarlementariër Romeva.

Volharding

Mijnheer Romeva, in 2006 waren er maar weinig Europarlementariërs die u steunden toen u de resolutie opstelde over feminicide in Mexico, die uiteindelijk werd aangenomen op 11 oktober 2007. De steun van het parlement tegen de vrouwenmoord is sinds die tijd behoorlijk toegenomen.

“Het onderwerp is op de internationale agenda gekomen. In die tijd was er tegenwerking, door de rol die de Mexicaanse Ambassade bij de Europese Unie speelde. Veel van de collega-parlementariërs vonden het beter dit onderwerp niet te behandelen omdat het de Mexicaanse regering ergerde. Maar langzaam maar zeker ontstond er een bewustzijn binnen het Europese parlement en op internationaal niveau. Bepaalde aspecten die voorheen in twijfel werden getrokken worden nu zelfs door de Europese Commissie hoog in het vaandel gedragen.

Ik kan me herinneren dat toen we de resolutie opstelden, er dingen in stonde die wij vroegen, maar die voor de Europese Commissie echt taboe waren  en nu is het de Commissie zelf die de vorming van focusgroepen voor vrouwenrechten binnen de Commissie propageert.

Deze dingen tonen aan dat volharding, tegen alle weerstand in, heel belangrijk is om ervoor te zorgen dat belangrijke thema’s onderwerp worden van het openbare debat.“

Omdat ze vrouw zijn

Een van de voorwaarden van het vrijhandelsverdrag tussen Mexico en de EU is dat Mexico borg staat voor de democratische principes en de fundamentele rechten van de mens, zoals genoemd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Is er dankzij deze paragraaf vooruitgang geboekt in Mexico wat betreft de aanpak van feminicide?

“Ik hoop dat dit inderdaad zo is, ook al is het misschien niet heel erg duidelijk. Het probleem met associatieovereenkomsten met Europa – en dat is niet alleen zo met Mexico – is dat de clausules wel de uitdrukking zijn van een politieke wens, maar dat deze principes bij mijn weten nooit serieus zijn toegepast. Wat betreft Mexico herinner ik er aan dat er talrijke gelegenheden geweest zijn om Mexico aan te klagen, niet alleen voor vrouwenmoord, maar ook voor het structurele geweld, de bijna oorlogssituatie waar de mensen onder lijden, en toch is er nooit een beroep gedaan op deze clausule. Helaas, wat betreft Mexico en veel andere landen, is het devies nog steeds ‘bussiness as usual’. Anderzijds is het ook waar dat die clausule ons – die gevoelig zijn voor deze materie – in staat stelt beide partijen, de Europese Unie én Mexico, er voortdurend aan te herinneren dat de relatie gebaseerd moet zijn op diep respect voor bepaalde principes, waaronder de fundamentele rechten van de mens.

De strijd tegen vrouwenmoord heeft niet alleen economische en politieke facetten, maar ook structurele, zoals de noodzaak tot verandering van de patriarchale visie die wereldwijd heerst Ik heb altijd gezegd dat de strijd tegen vrouwenmoord niet alleen in Mexico gevoerd moet worden, maar het is een universele strijd. Juist deze clausule stelt ons in staat dit probleem te bestrijden en niet te zien als een Mexicaans probleem, maar als een algemeen probleem dat de EU en Mexico samen moeten aanpakken. Ik zeg dit omdat vanuit Mexico onze houding vaak bestempeld is als inmenging van de EU in een binnenlands probleem. Maar, ik herhaal, het is geen binnenlands probleem van Mexico, het is een universeel probleem dat in Mexico heel erg zichtbaar is en karakteristieken heeft die specifiek zijn voor het land, terwijl het in andere landen weer andere kenmerken heeft.

Het echte probleem is nog steeds het geweld dat tegen vrouwen, enkel en alleen omdat ze vrouw zijn.”

Raúl Romeva

Europarlementariër Raúl Romeva

Straffeloos

Heeft de Mexicaanse regering maatregelen genomen na uitspraak van het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens tegen de Mexicaanse Staat van 16 november 2009 in verband met vrouwenmoord van de katoenvelden?

“Helaas is het antwoord op die vraag niet zo bevredigend als velen van ons gehoopt hadden. Ik denk dat die uitspraak een uitstekend precedent was omdat een onacceptabele situatie, niet alleen in Mexico maar in heel Latijns-Amerika, juridisch aan de kaak werd gesteld. En deze situatie werd al heel lang door velen veroordeeld.”

In november 2009 veroordeelde het Inter-Amerikaans Hof voor de Rechten van de Mens de Mexicaanse Staat voor het schenden van mensenrechten wegens de vrouwenmoorden in Ciudad Juárez op Esmeralda Herrera Monreal, Laura Berenice Ramos Monárrez en Claudia Ivette González, twee van hen minderjarig, en wegens het staatsgeweld tegen hun familieleden. Het Hof veroordeelt de nalatigheid van de lokale overheden en verplicht de Mexicaanse Staat haar verantwoordelijkheid te nemen, excuses aan te bieden, een protocol op te stellen om deze zaken te onderzoeken, de familieleden schadevergoeding te betalen, de ambtenaren die niet aan hun verplichtingen voldaan hebben te ontslaan, nieuwe lijnen van onderzoek te openen en de schuldigen van de moorden te berechten.

“Van de Mexicaanse regering had ik verwacht dat het thema feminicide hoog op de politieke, economische en justitiële agenda zou worden geplaatst. Dat is helaas niet gebeurd. Integendeel. Men heeft geprobeerd het probleem te bagatelliseren, het te reduceren tot een specifiek lokaal probleem. Men heeft niet willen begrijpen dat vrouwenmoord een structureel probleem is dat uitstijgt boven die ene zaak van de moorden op het Katoenveld. Voor mij was die zaak de trigger, maar de reactie van Mexico gaat volkomen voorbij aan de ernst van het probleem.

Arsène van Nierop

Arsène van Nierop

Dat is wat mij de meeste zorgen baart, want die zienswijze voedt, nog meer dan de misdaad zelf en het leed dat ermee veroorzaakt is, de apathie en de nalatigheid van sommige overheden. Dit houdt de straffeloosheid in stand en wekt bij de burgers de indruk dat straffeloosheid de norm is. De Mexicaanse regering zelf en de Europese Commissie benadrukken regelmatig dat 98% van de misdrijven, in het bijzonder seksueel gerelateerde geweldsmisdrijven, onbestraft blijven.

Dat is het grote dilemma waar we mee te maken hebben en de uitspraak over de moorden van het Katoenveld was een unieke gelegenheid om dit probleem aan te pakken. Ik betreur het daarom zeer dat dit probleem niet op krachtdadige wijze is aangepakt, noch op nationaal, noch op lokaal niveau.”

Europese slachtoffers

Heeft het feit dat er 15 jaar gelden een Nederlandse vrouw vermoord is in Ciudad Juárez ertoe bijgedragen dat het probleem op de internationale agenda is geplaatst?

“Zonder enige twijfel. Het is misschien cynisch, maar als er niet verschillende slachtoffers waren geweest met een Europese nationaliteit, in het bijzonder de Nederlandse, was de belangstelling van de Europese regeringen lang niet zo groot geweest. Maar ik moet erkennen dat de familie van Hester een heel belangrijke rol heeft gespeeld bij het betrekken van de internationale gemeenschap en in het bijzonder de Europese Unie bij dit probleem. Ik kan niet ontkennen dat de familieleden door ons politici in zeker zin gebruikt zijn om het drama duidelijk te maken. Als die Europese slachtoffers er niet waren geweest was het moeilijker geweest er aandacht voor te krijgen.”

Gebrek aan kennis

In Mexico is de rol van de president doorslaggevend. Is de situatie veranderd na het aantreden van president Enrique Peña Nieto, vorig jaar?

“Ik ben bang dat we niet van een verbetering kunnen spreken. Er is nog steeds geen integrale aanpak van het probleem op het gebied van onderzoek, mogelijkheid tot aangifte, preventie, educatie, de opleiding van officieren van justitie en inspecteurs, forensische artsen, de opleiding van advocaten die in staat zijn dit soort zaken te verdedigen. Er heerst nog steeds straffeloosheid. Ik vrees dat het hier om een diepgeworteld probleem gaat.

Een ander aspect dat zorgen baart is het gebrek aan bescherming voor veel organisaties die op een of andere manier hun leven in de waagschaal stellen door hun pogingen de structurele apathie van de overheid te doorbreken.

In die zin heeft de verandering van regering niets verbeterd. Integendeel. Er heerst een tendens de werkelijke dimensie te verdoezelen van het fenomeen vrouwenmoord als onderdeel van een algemene cultuur van geweld. Een ander probleem in dit verband is de schaarse capaciteit voor de opsporing en vervolging van de daders. Ernstig is ook dat er in veel geledingen, op het niveau van openbare aanklagers, advocaten en zelfs rechters, gebrek aan kennis is om te bepalen in welke gevallen er, behalve van geweld, duidelijk sprake is van vrouwenmoord.

Ik vind dit ernstige zaken. Maar even ernstig is de bijna uitdrukkelijke wens om het probleem van de vrouwenmoord gewoon te laten verdwijnen door het voor te stellen als een onvermijdelijk facet van het geweld en onveiligheid. Het is dus heel belangrijk feminicide op de kaart te zetten als op zichzelf staand feit, als geweld tegen vrouwen om het simpele feit dat ze vrouw zijn. Daarvoor moet er veel gebeuren op het gebied van opvoeding, onderwijs, cultuur, reactievermogen van de betreffende instanties. Daarom is de strijd tegen de straffeloosheid het allerbelangrijkste.”

Herdenking slachtoffers Juarez

Herdenking slachtoffers Juarez

Cultureel bepaald

Tijdens een van de zittingen van het Europese Parlement verklaarde een mensenrechtenactiviste dat het ergste is dat de maatschappij inzekere zin vrouwenmoorden rechtvaardigtrechtvaardigt.

“Het is inderdaad verontrustend, bedrieglijk, dat sommigen bepaalde misdaden proberen te rechtvaardigen met het argument dat het cultureel bepaald is. Ik heb dat argument vaak moeten aanhoren, in verschillende contexten, niet alleen in verband met de situatie in Mexico. Sommigen proberen het misschien niet zo zeer te rechtvaardigen, maar zich op een bepaalde manier eraan te onttrekken, zo van: ‘feminicide is heel moeilijk aan te pakken, want het is nu eenmaal cultureel bepaald’. Als ik dat argument hoor zeg ik altijd dat culturen niet statisch zijn, maar evolueren en ze evolueren in de mate waarop er op bepaalde situaties gereageerd wordt. In het geval van Mexico is de strijd tegen de straffeloosheid de eerste stap om een maatschappelijke verandering, een verandering van cultuur, teweeg te brengen. De maatschappij accepteert bepaalde situaties en dat gebeurt omdat men ziet dat er niets gedaan wordt als er bepaalde misdaden worden gepleegd. Om een structurele verandering teweeg te brengen moet het duidelijk worden dat dit onaanvaardbaar is en dat de maatschappij dit niet langer moet accepteren.

In plaats van het probleem te ontwijken moeten de verschillende openbare instanties en vooral de politiek deze abnormale situatie rechtzetten en ervoor zorgen dat de maatschappij ervan doordrongen raakt dat deze situatie ontoelaatbaar is en krachtig bestreden moet worden.”

    1 reactie op “Raúl Romeva: Er komt geen einde aan vrouwenmoorden in Mexico

    1. Pingback: Vermoedelijke moordenaar van Hester van Nierop opgepakt | PanAmericana

    Geef een reactie

    Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

    *

    De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>